Τα κόκκινα παπούτσια ξανά χορεύουν

«Χορεύουν» ξανά τα... Κόκκινα παπούτσια

Το θρυλικό μιούζικαλ των Πάουελ - Πρεσμπέργκερ, μία από τις δύο πιο όμορφες έγχρωμες ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ κατά τον Σκορσέζε, προβάλλεται με πλήρως αποκαταστημένη κόπια

Τα «Κόκκινα παπούτσια» των Μάικλ Πάουελ και Εμεριχ Πρεσμπέργκερ προβάλλονται πλέον με αποκατεστημένη κόπια χάρη στην παρέμβαση του Μάρτιν Σκορσέζε και του Πανεπιστημίου UCLA.

«Η θλίψη θα περάσει, πίστεψέ με. Η ζωή είναι τόσο ασήμαντη. Και από εδώ και στο εξής θα χορεύεις όπως κανένας άλλος πριν». Μια φράση από τα «Κόκκινα παπούτσια» των Μάικλ Πάουελ και Εμεριχ Πρεσμπέργκερ, που θα ξαναδούμε στις αίθουσες από τις 22 Ιουλίου με αποκαταστημένη κόπια, συνοψίζει όλη την ατμόσφαιρα της ταινίας. Μελαγχολικό, αλλά και γοητευτικό με υπέροχες χορογραφίες και υπέροχο τεχνικολόρ, τούτο το φιλμ, 62 σήμερα ετών, είναι το διασημότερο των δημιουργών του, καθώς και ένα κλασικό δείγμα βρετανικού σινεμά - το πιο σημαντικό γύρω από την ουσία του χορού και του μπαλέτου.

Παραμύθι του ΑντερσενΑν και το σενάριο βασίζεται στο ομώνυμο παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν, εικάζεται ότι πηγή έμπνευσης ήταν η σχέση του διάσημου ιμπρεσάριου της εποχής Σεργκέι Νταγκιλέφ, ιδρυτή των ρω σικών μπαλέτων, με τη Βρετανίδα μπαλαρίνα Νταϊάνα Γκουλντ. Ο Νταγκιλέφ τής είχε ζητήσει να μπει στην ομάδα του, αλλά πέθανε πριν εκείνη το κάνει. Οι συνεργάτες Πάουελ και Πρεσμπέργκερ (γνωστοί και ως «Οι Αρτσερ») είχαν, επίσης, υποστηρίξει επανειλημμένα ότι εμπνεύστηκαν τον χαρακτήρα του αυταρχικού ιμπρεσάριου Μπόρις Λερμοντόφ για την ταινία από τον πρώτο τους μέντορα σκηνοθέτη Αλεξάντερ Κόρντα. Μάλιστα, ο Εμεριχ Πρεσμπέργκερ έγραψε αρχικά το σενάριο το 1937 για τον Κόρντα και τη μέλλουσα γυναίκα του Μερλ Ομπερον.

Η Μόιρα Σίρερ δοκιμάζει τα κόκκινα παπούτσια του υποδηματοποιού (Λεονίντ Μασίν) που θα την κάνουν να χορεύει για πάντα.

Καθώς, όμως, πέρασαν αρκετά χρόνια χωρίς να ξεκινά η παραγωγή της ταινίας, οι «Αρτσερ» αποφάσισαν να αποκτήσουν εκ νέου τα δικαιώματα του σεναρίου και να γυρίσουν μόνοι τους το φιλμ. Προκειμένου να πετύχουν τον στόχο τους, προσποιήθηκαν ότι ήταν για καθαρά συναισθηματικούς λόγους, καθώς έχοντας συνεργαστεί στο παρελθόν με τον Κόρντα ήξεραν ότι αν του έλεγαν την αλήθεια θα ανέβαζε πολύ το αντίτιμο.
Καθώς, όμως, πέρασαν αρκετά χρόνια χωρίς να ξεκινά η παραγωγή της ταινίας, οι «Αρτσερ» αποφάσισαν να αποκτήσουν εκ νέου τα δικαιώματα του σεναρίου και να γυρίσουν μόνοι τους το φιλμ. Προκειμένου να πετύχουν τον στόχο τους, προσποιήθηκαν ότι ήταν για καθαρά συναισθηματικούς λόγους, καθώς έχοντας συνεργαστεί στο παρελθόν με τον Κόρντα ήξεραν ότι αν του έλεγαν την αλήθεια θα ανέβαζε πολύ το αντίτιμο.

Η ιστορία έχει ως εξής: βασισμένη στο ομώνυμο παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν, έχει στον πυρήνα της ένα ερωτικό τρίγωνο ανάμεσα σε έναν θιασάρχη, μια μπαλαρίνα που λατρεύει τον χορό και έναν νεαρό μουσικοσυνθέτη. Η δεύτερη, με το όνομα Βίκι Πέιτζ (την υποδύεται η Μόιρα Σίρερ), αριστοκρατικής καταγωγής, γίνεται μαθήτρια ενός αυστηρού ιμπρεσάριου, του Μπόρις Λερμοντόφ (τον ερμηνεύει ο Αντον Γουόλμπρουκ), θιασάρχη των Μπαλέτων Λερμοντόφ, που αναγνωρίζοντας το ταλέντο της την προορίζει για αντικαταστάτρια της αποχωρήσασας πρίμα μπαλαρίνας του. Οπως και θα γίνει. Ο Λερμοντόφ δίνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη νεαρή Βίκι στα «Κόκκινα παπούτσια», ένα καινούργιο μπαλέτο, τη μουσική του οποίου έχει γράψει ένας πολλά υποσχόμενος νέος, ο Τζούλιαν Κρέιστερ (τον υποδύεται ο Μάριους Γκέρινγκ). Η πρεμιέρα του μπαλέτου συνοδεύεται από μεγάλη επιτυχία. Στο μεταξύ, όμως, οι Βίκι και Τζούλιαν ερωτεύονται. Το γεγονός δεν περνά απαρατήρητο από τον Λερμοντόφ που θυμώνει και απολύει τον δεύτερο για την επιρροή του πάνω στην αγαπημένη μπαλαρίνα του...

Στα «Κόκκινα παπούτσια», η 15λεπτη σκηνή του θεατρικού μπαλέτου αποτελεί μοναδικό δείγμα σύζευξης κινηματογράφου και κλασικού χορού. Η Μόιρα Σίρερ είναι το κορίτσι του παραμυθιού του Αντερσεν που χορεύει χωρίς να μπορεί να σταματήσει, αλλά και η ταλαντούχα μπαλαρίνα που διχάζεται ανάμεσα στον έρωτά της για έναν μουσικό και στις επιταγές ενός τυραννικού μέντορα.

Δεν θα αποκαλύψουμε περισσότερα για την υπόθεση της ταινίας για όσους δεν την έχουν δει. Σχετίζεται πάντως άμεσα με το πρωταρχικό παραμύθι, στο οποίο ένα κορίτσι φορά τα σαγηνευτικά κόκκινα παπούτσια που της δίνει ένας παπουτσής για να αρχίσει να χορεύει χωρίς να μπορεί να σταματήσει.

Τη χορογραφία για την περίφημη σκηνή του μπαλέτου υπέγραψε ο Ρόμπερτ Χέλπμαν, ο οποίος ερμηνεύει και τον ρόλο του πρώτου χορευτή στα μπαλέτα Λερμοντόφ. Διάσημος χορευτής εκείνης της περιόδου, ο Χέλπμαν ήταν προσωπική επιλογή των «Αρτσερ», καθώς το δίδυμο ήθελε να χρησιμοποιήσει επαγγελματίες χορευτές με υποκριτικές ικανότητες για να πετύχει τον μέγιστο ρεαλισμό στην ταινία.

Εκτός απ’ αυτόν, η Μόιρα Σίρερ στον ρόλο της Βίκι Πέιτζ, ο Λεονίντ Μασίν και η Λουντμίλα Τσερίνα (σε βασικούς ρόλους χορευτών) προέρχονταν από διάσημους θιάσους, όπως το Βασιλικό Μπαλέτο της Βρετανίας.

Ειδικότερα, στο πρόσωπο της Σίρερ, που ήταν δεύτερη στη σειρά στα Μπαλέτα Σάντλερ Ουέλς, μετά την Μαργκότ Φοντέιν, οι Πάουελ και Πρεσμπέργκερ θεώρησαν ότι είχαν βρει μια εκθαμβωτική πρωταγωνίστρια. Προς μεγάλη τους έκπληξη, όμως, δυσκολεύτηκαν να την πείσουν να δεχτεί. Εκείνη για έναν χρόνο δεν τους έδινε θετική απάντηση, ενώ χρόνια αργότερα, αναφέρθηκε στα γυρίσματα μαζί τους σαν μια δυσάρεστη εμπειρία: ο Πάουελ ήταν απόμακρος και υπερόπτης και οι ατέλειωτες ώρες χορού στα σκληρά πατώματα της δημιούργησαν πρόβλημα στα πόδια.

Μόνο για τη 15λεπτη σκηνή του «Μπαλέτου των Κόκκινων παπουτσιών» χρειάστηκαν γυρίσματα έξι εβδομάδων, καθώς και 53 χορευτές και 120 πίνακες, φιλοτεχνημένοι από τον ζωγράφο Χάιν Χέκροθ που δούλεψε ως καλλιτεχνικός διευθυντής για τα σκηνικά. Το αποτέλεσμα ανταμείφθηκε και με το παραπάνω, καθώς ο Χέκροθ κέρδισε Οσκαρ Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης μαζί με τον Αρθουρ Λόσον. Με Οσκαρ τιμήθηκε και η πρωτότυπη μουσική του Μπράιαν Ισντέιλ (η ταινία είχε άλλες τρεις οσκαρικές υποψηφιότητες - Καλύτερης Ταινίας, Σεναρίου και Μοντάζ).

Αν και τα «Κόκκινα παπούτσια» έτυχαν θερμής υποδοχής από τους κριτικούς όταν η ταινία ξεκίνησε να προβάλλεται στην Αγγλία, η εισπρακτική της επιτυχία ήταν μέτρια εξαιτίας της περιορισμένης της προώθησης από την εταιρεία διανομής Rank Organisation, που αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα. Με την έξοδό της, όμως, στις ΗΠΑ τα πράγματα άλλαξαν. Η ταινία βγήκε σε περιορισμένη διανομή από τη Γιουνιβέρσαλ, για να συναντήσει επιτέλους την αναγνώριση από το κοινό και να κρατηθεί στις αίθουσες για 110 ολόκληρες βδομάδες. Το 1951 ήταν η πιο επιτυχημένη βρετανική ταινία που είχε βγει ποτέ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σήμερα, τα «Κόκκινα παπούτσια» χαρακτηρίζονται από τον Μάρτιν Σκορσέζε ως η μία από τις δύο πιο όμορφες έγχρωμες ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ (μαζί με το «Ποτάμι» του Ζαν Ρενουάρ). Το πρώτο φιλμ που αντιμετώπισε σοβαρά τον κλασικό χορό (ο Τζιν Κέλι έδειξε πολλές φορές τα «Κόκκινα παπούτσια» στους παραγωγούς της MGM προκειμένου να συμπεριλάβει μια σκηνή μπαλέτου στο μιούζικαλ «Ενας Αμερικάνος στο Παρίσι») προβάλλεται πλέον στην πλήρως αποκαταστημένη εκδοχή του, όπως αυτή παρουσιάστηκε πέρυσι στο Φεστιβάλ των Κανών, ύστερα από προσπάθειες χρόνου του Ιδρύματος Μάρτιν Σκορσέζε και του Αρχείου Κινηματογράφου του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας.

ANTA ΔΑΛΙΑΚΑ